Όσον αφορά την αρχιτεκτονική κληρονομιά, υπάρχουν κτίρια τα οποία είναι αξιόλογα και αντιπροσωπευτικά της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής της περιοχής ιδιαίτερα στα Δ.Δ. Αναρράχης, Εμπορίου και Φούφα.

Έχουν απομείνει ελάχιστα τέτοια δείγματα αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και θα πρέπει οι παρεμβάσεις να είναι δραστικές, για την διάσωση της πολιτιστικής μας ταυτότητας.

Στα Δ..Δ. Αναρράχης, Εμπορίου & Φούφα του Δήμου Μουρικίου τα κτίρια τα οποία σώζονται μέχρι σήμερα και μετά από τον σεισμό της 13^ης Μαίου 1995, είναι ελάχιστα αλλά ικανά να μαρτυρήσουν την ιστορική τους αξία. Τα κτίρια αυτά είναι κτισμένα στο τέλος του 19^ου και στις αρχές του 20^ου αιώνα.

Όλες οι κατοικίες είναι διώροφες (με υπερυψωμένο ισόγειο και κάτω από αυτό το απαραίτητο υπόγειο για την διατήρηση και αποθήκευση των τροφίμων, στο οποίο κατέβαιναν από μια σκάλα μέσω μιας καταπακτής, το «γκλαβανί» ώστε να μην διακόπτεται το δάπεδο του ισογείου).

Η κατασκευαστική μέθοδος δεν διαφέρει κατά πολύ από την μέθοδο που χρησιμοποιούσαν τα μαστόρια σχεδόν σε όλη την κεντροδυτική Μακεδονία: οι εξωτερικοί φέροντες τοίχοι είναι κατασκευασμένοι από εμφανή λιθοδομή στις δευτερεύουσες όψεις του κτιρίου, ενώ η κύρια όψη του αργότερα καλύπτεται από σοβά. Οι λιθοδομές κατά διαστήματα ενισχύονται από οριζόντια ξύλινα ζωνάρια (σενάζ) τα οποία επαναλαμβάνονται σε κανονικές αποστάσεις σε όλο το ύψος της λιθοδομής. Οι σκάλες, ο σκελετός της στέγης, τα δάπεδα και τα κουφώματα είναι ξύλινα.

Στα παλαιότερα κτίρια, (αυτά που είναι κτισμένα δηλαδή προς το τέλος του 19^ου αιώνα) στον όροφο υπάρχει σε προεξοχή το λεγόμενο «τσακνισίρ» («σαχνισί»), είναι ένα κλειστό σκεπαστό μπαλκόνι με ένα μεγάλο παράθυρο για θέα προς τα έξω, σε αντίθεση με τα κτίρια της υπόλοιπης κεντροδυτικής Μακεδονίας όπου στο «τσακνισίρ» υπήρχαν παράθυρα σε σειρά. Πρόκειται για μια πιο ελαφριά κατασκευή από ξύλινο σκελετό οριζόντιων δοκών των οποίων τα κενά πληρώνονται με πέτρες και κονίαμα (τσατμάς).

Με το πέρασμα του χρόνου εγκαταλείπεται η κατασκευή του «τσακνισίρ» και την θέση του παίρνει στον όροφο το ανοικτό μπαλκόνι το οποίο είναι ασκέπαστο και προστατεύεται μόνο από την προεξοχή της «αστρέχας». Οι γωνίες του κτιρίου σε όλο το ύψος καθώς και τα ανοίγματα τονίζονται με διακοσμητικές κορνίζες από σοβά λευκό ενώ το υπόλοιπο κτίριο βάφεται με απαλούς χρωματισμούς.

Μεγάλα ξύλινα δοκάρια, οι γρεντιές, πακτωμένα στη λιθοδομή στηρίζουν τα ξύλινα πατώματα και τον φέροντα σκελετό της στέγης. Η ξύλινη στέγη είναι απλή τετράριχτη, προεξέχοντας με την «αστρέχα» κατά μισό περίπου μέτρο από το κτίριο. Τα ξύλα που χρησιμοποιούνται είναι είτε από καραγάτσι είτε από καστανιά από το πυκνό δάσος του Εμπορίου.

Τα παράθυρα είναι ξύλινα δίφυλλα χωρίς παντζούρια, με σιδεριές τόσο στο ισόγειο όσο και στον όροφο. Είναι πολλά στον αριθμό και στενόμακρα, στο κάθε δωμάτιο δηλαδή αντιστοιχούν τουλάχιστον δύο παράθυρα στην κάθε όψη του κτιρίου. Η κεντρική είσοδος είναι ξύλινη , δίφυλλη με φεγγίτη.

Η εσωτερική διαρρύθμιση είναι ίδια σε όλες τις κατοικίες: στο ισόγειο υπάρχουν δύο δωμάτια εκατέρωθεν της σάλας εισόδου. Με την εσωτερική ξύλινη σκάλα βρισκόμαστε στον όροφο στον οποίο υπάρχει ή μια τεράστια σάλα και ένα υπνοδωμάτιο ή ακολουθείται η ίδια διαρρύθμιση του ισογείου και στον όροφο.

Είναι αξιοθαύμαστη η ικανότητα των τοπικών μαστόρων στην εκμετάλλευση του εσωτερικού χώρου: το κάτω μέρος της εσωτερικής σκάλας είναι κτισμένο και χρησιμεύει σαν αποθηκευτικός χώρος, το μεγάλο πάχος των εξωτερικών λιθόκτιστων τοίχων επιτρέπει την δημιουργία εντοιχισμένων ξύλινων ντουλαπιών, τις λεγόμενες «μισάντρες», όπου η νοικοκυρά τοποθετεί το καλό σερβίτσιο φαγητού (στο δωμάτιο που χρησιμεύει σαν καθιστικό) ή τις βελέντζες, κουβέρτες, παπλώματα (γιοργάνια) (στα υπνοδωμάτια).

Το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα στο εσωτερικό ενός σπιτιού στο Εμπόριο & στο Φούφα, είναι η χτιστή «σόμπα» στο μέσο του τοίχου του δωματίου από εντόπιους μάστορες για τη θέρμανση του χώρου. Είναι το στοιχείο που αντικρίζει κανείς μπαίνοντας μέσα στο δωμάτιο και το οποίο τονίζεται ιδιαίτερα με ζωηρά χρώματα (λαδομπογιά) και με πολλά διακοσμητικά στοιχεία. Σε μερικά σπίτια σε κάθε δωμάτιο υπήρχε και μια τέτοια «σόμπα», ενδεικτικό της οικονομικής κατάστασης του ιδιοκτήτη.

Ο πρώτος μάστορας που κατασκεύασε την χτιστή σόμπα είναι ο ΣΤΟΪΟΣ από την Βλάστη γύρω στο 1955, ο οποίος καθ' όλη την διάρκεια της κατασκευής δεν επέτρεπε σε κανέναν να είναι παρών, για να έχει την αποκλειστικότητα.

Η τέχνη αυτής της κατασκευής μαθεύτηκε από τους εμποριώτες μάστορες ΒΟΥΡΙΝΑΡΗ ΚΩΣΤΑ και ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΓΙΩΡΓΟ, όχι από τον ίδιο τον Στόϊο αλλά οι ίδιοι γκρεμίζοντας μια σόμπα είδαν τον τρόπο κατασκευής και έτσι διαδόθηκε και καθιερώθηκε στα εμποριώτικα σπίτια καθώς και στην ευρύτερη περιοχή.

Δυστυχώς τα κτίρια αυτά σήμερα δεν τυγχάνουν του ανάλογου σεβασμού και εκτίμησης που τους αρμόζει τόσο για την ιστορική τους αξία (μεθοδολογία κατασκευής) όσο και της αισθητικής τους ιδιομορφίας.

Αν δεν εφαρμοσθεί επειγόντως μια καινούρια πολιτική για την προστασία και την ολοκληρωμένη διατήρηση, η κοινωνία μας θα βρεθεί σύντομα υποχρεωμένη να παραιτηθεί από την κληρονομιά των κτιρίων και των περιοχών που αποτελούν το παραδοσιακό τους περιβάλλον.

Η διατήρηση όμως της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς χρειάζεται καλλιτέχνες και ιδιαίτερα εξειδικευμένους τεχνίτες των οποίων οι δεξιότητες και οι γνώσεις πρέπει να διατηρηθούν ζωντανές και να διαδοθούν.